هاوینە هەواری چەمی ڕێزان

چەمی ڕێزان

هاوینەهەواری چەمی ڕێزان کە دەکەوێتە سەرجادەی سلێمانی دوکان و گەشتیاران لە بەهاران و لە وەرزی هاویندا بەتایبەت کە پلەکانی گەرما بەرزدەبێتەوە بۆ ژوور ٤٠ پلە ، ،بۆ سەیران کردن مرۆڤ روو لە ناوچەی چەمی ڕێزان دەکات بۆ کات بەسەر بردن کە کۆمەڵێک کەپری ڕازاوەی تێدا دروست کراوە ،کارێزو کانیەکانی سەرباری دیمەنێکی جوانی داوە بە ناوچەکە، هەروەها فێنکی سازگاری ئاووهەواکەشی پێ بەخشیوە، هەر لە ناو ئەم هاوینە هەوارەدا ئەشکەوتێک بەدی دەکرێ بە ناوی ئەشکەوتی قزقاپان کە مێژووەکەی دەگەڕێتەوە بۆ سەدان ساڵ بەر لە ئێستا،

ئەشکەوتی قزقاپان
ئەشکەوتێکە لە هاوینەهەواری چەمی ڕێزان لە پارێزگای سلێمانیدا. ئەشکەوتەکە، بە بەرزاییی ١٠ مەتر، لەنێو شاخێکدا هەڵکەندراوە و کۆمەڵێک نەخشی مادەکان لەسەر دیوارەکانی داتاشراون. ئەشکەوتەکە دەرگایەکی بچووکی هەیە بۆ چوونەژوورەوە کە لە باڵای مرۆڤ نزمترە. لەنێو ژوورەکەدا، سێ گۆڕی بچووک هەن بە بەرزیی مەترێک کە کۆمەڵێک ئاسەواری مێژوویییان تێدا یە.

ئه‌م شوێنه‌واره‌ ده‌كه‌وێته‌ رۆخی چه‌می رێزان له‌ناوچه‌ی سورداش، قزقه‌پان قسنێكی هه‌ڵكۆڵراوی به‌ردینی پڕ نه‌خش و نیگاره‌ بۆ سه‌رده‌می كه‌یخوسره‌و گه‌وره‌ پادشای ماد ده‌گه‌ڕێته‌وه‌، واته‌ (633-585پ.ز) به‌پێی رای شوێنه‌وارناسان و پسپۆڕانی مێژووی كۆن.

ئه‌شكه‌وتی زه‌رزی
ئه‌م ئه‌شكه‌وته‌ ده‌كه‌وێته‌ باكووری گوندی زه‌رزی لای دانیشتوانه‌كه‌ی به‌(كونه‌كۆتر) ناسراوه‌و دواتر له‌لایه‌ن (خاتوو گاڕوود) ساڵی (1928)دا ناوی زه‌رزی لێناوه‌ كه‌ بۆ سه‌رده‌می دوادوای چاخی به‌ردینی كۆنی سه‌روو ده‌گه‌ڕێته‌وه‌ واته‌ (12-15) هه‌زار ساڵ به‌ر له‌مێژوو.
ئه‌شكه‌وتی كوڕو كچ
ئه‌م ئه‌شكه‌وته‌ ده‌كه‌وێته‌ دامێنی گوندی گه‌وره‌دێ كه‌ ده‌ڕوانێت به‌سه‌ر چه‌می رێزانداو پێكهاتووه‌ له‌گۆڕێكی هه‌ڵكۆڵراوی به‌ردین بۆ پادشا (فراوه‌رتیس)ی ماد كه‌ باوكی كه‌یخوسره‌وه‌و له‌سالانی (655-633پ.ز) له‌هێرشێكیدا بۆ ناوچه‌ی شاره‌زوور به‌ده‌ستی ئاشوورییه‌ داگیركه‌ره‌كان كوژراوه‌.
قه‌لای جوڵندی
ئه‌م قه‌لایه‌ ده‌كه‌وێته‌ باشووری چه‌می رێزان له‌(3)لاوه‌ به‌ئاو ده‌وردراوه‌و بۆ سه‌رده‌می ساسانییه‌كان ده‌گه‌ڕێته‌وه‌ واته‌ (227-651ز) ئه‌م شوێنه‌وارانه‌ ده‌شێت بخرێنه‌ خزمه‌تی گه‌شتوگوزاره‌وه‌، چونكه‌ كه‌وتوونه‌ته‌ ناوچه‌یه‌كی دڵگیرو سروشتێكی پڕ له‌جوانییه‌وه‌.